• نگاهی به سریال «لیسانسه ها» به بهانه پخش از آی فیلم 2 همه چیز بر مدار خلاقیت

اگر چه در سینما و تلویزیون ایران در مواجهه با ژانر طنز، کمدی موقعیت را بر طنز کلامی ارجح می دانند و ارج و قرب بیشتری می نهند اما اگر کمدی کلامی هم مزین به خلاقیت باشد، چه بسا که نتیجه کار مقبول و معقول شود. نمونه اش سریال «لیسانسه ها» ساخته و پرداخته سروش صحت. لیسانسه ها در امتداد مسیر مبارکی است که صحت در ساخت سریال ‌های طنز آغاز کرده و به نتایج قابل اعتنایی ختم شده است.

صحت به همراه یار همیشگی سال های اخیرش (ایمان صفایی) در نگارش فیلمنامه لیسانسه ها سهمی متعادل را به کمدی کلامی و موقعیت اختصاص داده‌ اند، تا جایی که حتی در برخی سکانس ها کفه ترازو به نفع لفاظی ها و داد و ستدهای محاوره ای سنگینی می کند. عامل حیاتی و سرنوشت سازی که سریال لیسانسه ها را از آفتی که به جان بسیاری از آثار طنز تلویزیون افتاده است، می رهاند و از تکرار و ملال خلاصش می کند، اعمال خلاقیت، ذوق و سلیقه در نوشتن دیالوگ ‌ها و طراحی گفتمان ها و رفت و آمدهای کلامی جذاب و خلاقانه است. سروش و صفایی البته که در طراحی کمدی موقعیت هم موفق بوده اند و لحظاتی مفرح را از این بابت برای مخاطبان خود فراهم آورده ‌اند.

سریال لیسانسه ها به لحاظ موضوعی، چندان پیشرو نیست و سوژه بکر و جدیدی ندارد. حکایت سه جوان تحصیلکرده بیکار در شرف ازدواج، پیش از لیسانس ها هم بهانه ساخت آثار نمایشی چه از نوع جدی و چه در گونه طنز بوده است. نکته‌ ای که سریال سروش صحت را از آثار مشابه متمایز می کند، زاویه دید مبتکرانه و رویکرد خلاقانه نسبت به مسائل و موضوعات مطرح در آن است. در ذیل چنین رویکردی، کاراکترهای جذابی خلق شده‌ اند و قصه های گیرایی، طراحی.

 لیسانسه ها سریال قهرمان محوری نیست و هر یک از سه جوان اصلی این اثر، سهمی نه به یک اندازه که در حد ظرفیت های شخصیتی خود در پیشبرد قصه و رقم زدن اتفاقات دارند. اصولاً در شخصیت‌ پردازی هیچ یک از سه جوان اول لیسانسه ها نشانه هایی از قهرمان پروری و قهرمان سازی نیست. از سوی دیگر، این سه جوان نه نابغه هستند و نه بمب های استعدادی که در اثر تبعیض و نابرابری اجتماعی، فرصت‌ ها را از کف داده و بیکار مانده باشند که قضا را ببین، هر سه بازیگوش هستند و بی خیال و استاد به آتش کشیدن فرصت‌ ها به دست خود. از سوی دیگر، شخصیت های فرعی لیسانسه ها از جمله پدران این سه جوان نه تنها نقش حاشیه ای ندارند که به مرور زمان و در برخی قسمت ‌ها، میدان را از فرزندان خود گرفته و طنازی ها می‌ کنند و محور کنش های طنز می شوند. خلاقیت به کار گرفته شده در لیسانسه ها در خلق کاراکترها و طراحی روابط بین آنها و کنش ها و واکنش هایشان گاهی بی نظیر به نظر می ‌رسد. برای مثال، نگاه متفاوت و خلاقانه به اعتیاد که در خلق کاراکتر رحیم متجلی شده است، یا پرداخت به سرطان از زاویه دیدی جدید با ابتلای مازیار (یکی از سه جوان سریال) به این بیماری یا شوخی ‌های بدیع و جذابی که با مسئولان می ‌شود (چه با نام آنها و چه در نوع مواجهه و رفتارشان با ارباب رجوع) یا عذرخواهی های گل درشت و ممتد از افراد یا اقشاری که درباره آنها صحبت می‌ شود یا با لباس در استخر رفتن و ... . از این دست خوش ذوقی ها و کارهای نوآورانه در سریال لیسانسه ها به وفور می توان سراغ گرفت.

 عامل دیگری که لیسانسه ها را به یکی از سریال‌ های شاخص طنز در یک دهه گذشته تلویزیون بدل می کند عدم تمرکز بر روی کاراکتری خاص و تقسیم بار داستان میان همه شخصیت‌ها و خانواده ‌ها است. در لیسانسه ها برخلاف بسیاری از مجموعه ‌های کمدی، بار طنز کار بر دوش یک کاراکتر و بالطبع بازیگری خاص قرار ندارد و اینگونه نیست که یک شخصیت خاص، نقش اصلی را در خلق موقعیت های کمدی داشته باشد و بقیه کاراکترها فقط تماشاگر باشند یا در نهایت نقش مکمل را ایفا کنند. سروش صحت شخصیت‌ های سریالش را به گونه ای طراحی کرده که هر کدام به تنهایی می توانند خالق کمدی موقعیت و کلامی جذاب باشند.

هر چند گفته شد که لیسانسه ها، کاراکترمحور و قهرمان پرور نیست؛ اما این سریال یک «هوتن شکیبا»ی بی نظیر دارد که استانداردهای بازیگری در عرصه طنز تلویزیونی را یکی دو پله ارتقا داده است. شکیبا هر چه در سال‌ های فعالیت مستمر و مثمرثمر خود در تئاتر به دست آورده است، در طبق اخلاص گذاشته و سخاوتمندانه به مخاطب پیشکش می کند. این بازیگر جوان و آتیه دار در برخی از سکانس ها، یک تنه بار طنز سریال را به دوش می کشد و غوغا می کند. حال که صحبت از بازی فوق‌العاده هوتن ‌شکیبا شد، نباید از انصاف فاصله گرفت و یادی نکرد از نقش آفرینی‌ های عالی برخی دیگر از بازیگران لیسانسه ها و در راس شان عزت الله مهرآوران و کاظم سیاحی.

سریال لیسانسه ها اگر بهترین مجموعه طنز شبانه تلویزیون در یک دهه گذشته نباشد، دست کم یکی از بهترین آنهاست. به نظر می‌ رسد سروش صحت و تیم همراهش در ساخت سریال‌ های کمدی به یک بلوغ فکری و حرفه ای رسیده اند. سریال لیسانسه ها با شوخی های ناب و مبتکرانه اش و بازیگران هنرمند و خلاقش به طور قطع می تواند نه فقط برای تماشاگران وطنی که برای مخاطبان تاجیکستانی و افغانستانی فارسی ‌زبان شبکه آی فیلم ۲ هم جذاب و تماشایی باشد.

 

بهمن ۲۶, ۱۳۹۹ ۰۹:۳۹ Asia/Tehran