IRIB World Service

سیامک کاکایی، پژوهشگر و فعال رسانه، داور بین‌المللی رادیو و مشاور شبکه سحر با اشاره به نقش شبکه در ایام جنگ دوازده روزه به نقاط روشن و مؤثر این شبکه و بازتاب کنشگری فعال مخاطب و رسانه پرداخت. مشروح این گفت‌وگو را با هم می‌خوانیم.

سیامک کاکایی گفت: شبکه سحر یکی از قدیمی‌ترین شبکه‌های تلویزیونی و رسانه در حوزه معاونت برون‌مرزی است که به زبان‌های آذری، بالکان، اردو، افغانستان و کردی برنامه پخش می‌کند. این زبان‌ها به‌عنوان زبان‌های اصلی کشورهای مناطق پیرامونی ایران شناخته می‌شوند و به همین دلیل بسیار مورد توجه مخاطبان منطقه هستند. با توجه به این که موضوع تحولات مربوط به تجاوز و جنگ رژیم صهیونیستی علیه ایران، نوع و نحوه پوشش رویدادها برای مخاطبان این حوزه جالب توجه بود، رویکرد اصلی شبکه سحر در این زمینه قابل بررسی است.

وی ادامه داد: رویکرد اصلی شبکه سحر و کانال‌های مختلف آن نسبت به پوشش تجاوز رژیم صهیونیستی و قدرت پاسخگویی ایران نیز مورد توجه است که در چهار بخش کلی دسته‌بندی می‌شود.

جانمایی و تغییر جدول پخش برنامه‌ها

 کاکایی گفت: مورد اول بحث جانمایی کنداکتور یعنی فوریت تغییر در کنداکتور عادی کانال‌ها در شبکه سحر است. این موضوع در چند بخش تقسیم می‌شود. ابتدا نمای کلی خبررسانی در بخش‌های مختلف است که تقریباً بیشتر بخش‌های پخش شبکه سحر را شامل می‌شد. در مرحله بعدی تقسیم‌بندی رویدادها به دو بازه زمانی است. ابتدا آغاز تجاوز و جنگ بود تا زمانی که ساختمان شیشه‌ای و صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران هدف قرار گرفت.

وی افزود: نوع چینش کنداکتور و برنامه‌ها قبل از تجاوز به سازمان، شکل دیگری داشت و پس از تجاوز رژیم صهیونیستی به شکل دیگری چینش شد. پس از تجاوز پوشش اخبار و کنداکتور تغییر کرد که شاهد تفاوت در هر دو وجه بودیم.

شیوه‌های پردازش و بارگذاری اخبار در فضای مجازی

 کاکایی اظهار داشت: نکته دوم شیوه پردازش به فضای مجازی در حوزه مخاطبان شبکه سحر بود که در واقع در این وضعیت ویژه و شرایط مخاطبان توجه بیشتری به ایران دارند. بنابراین توجه بیشتر به بخش فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی بسیار مهم بود که با درایت به این موضوع هم پرداخته شد.

وی اضافه کرد: این مهم را باید در نظر داشت که کانال‌های سحر در قالب کارگروه‌های مختلف به چه شکلی موفق به پوشش این رویدادها و اتفاقات شده‌اند، مخاطبان چه انتظاراتی داشتند و کانال‌ها چگونه توانستند پاسخگویی موفقی به نیازهای مخاطبان داشته باشد.

سخت‌کوشی و مسئولیت‌پذیری کارکنان

 کاکایی تأکید کرد: نکته سوم که بسیار قابل توجه بود و آن هم برمی‌گردد به سخت‌کوشی و مسئولیت‌پذیری کارکنان در دو بخش عمده است. اول کارکنان و عوامل کانال‌ها در سطوح مختلف، شامل کارکرد عوامل بخش‌های خبری، عوامل تولید و تأمین و غیره و بخش دوم هم پخش کانال‌ها بود. عوامل پخش هم بسیار مسئولیت‌پذیر بودند که این مهم را در بخش‌های دیگر سازمان هم می‌توان به عینه مشاهده کرد.

نوع روایتگری سحر

 کاکایی گفت: چهارمین نکته موضوع روایتگری از نحوه پوشش جنگ و تجاوز و پاسخگویی ایران و چگونگی واکنش مخاطبان و پرسشگری آنان از وقایع و اتفاقات در هر یک از کانال‌های شبکه سحر قابل تامل است. وی افزود: پس روایتگری موضوعات و پوشش آنها و نیز چگونگی عرضه آن به مخاطب به عبارتی کالای مورد نظر مخاطبان در بخش‌های مختلف خبری، تحلیلی و تفسیری به موقع ارائه شد.

تفکیک عملکرد کانال‌های شبکه سحر در جنگ دوازده روزه

کانال آذری

 کاکایی در مورد کانال آذری گفت: در کانال آذری به عنوان اولین کانال می‌توان شاهد نکات ویژه‌ای بود که در شرایط جنگی و پس از جنگ، موضوع مورد بحث است که بدان پرداخته می‌شود.

 وی افزود: یکی از ویژگی‌های مهم این کانال فعال بودن بخش فضای مجازی بود. این موضوع در دو بخش حضور به موقع و فعال، و نوع پوشش و نیز واکنش و کنشگری بود.

این پژوهشگر حوزه رسانه اضافه کرد: کانال و عوامل در این بخش، در قبال مخاطب و رسانه‌های دیگر به کنشگری پرداختند. جمهوری آذربایجان با توجه به همسایگی با کشورمان و نیز رصد رسانه‌ها بسیار فعال هستند و کانال آذری تلاش کرد بتواند نقش مهمی ایفا کند. همچنین تحلیل کارشناسان و رویکرد سیاسی کانال در نقد هرگونه همکاری جمهوری آذربایجان با رژیم صهیونیستی قابل اهمیت است که آن را در چارچوب کارکردهای برنامه‌های اساسی و هم بخش خبری یافت.

 کاکایی گفت: در بخش اول یعنی قبل از حمله رژیم صهیونیستی، تمامی بخش‌های کنداکتوری دستخوش تغییر شد. بیشتر موضوع‌های خبری و تفسیر و تحلیلی پخش می‌شد. عوامل برنامه‌های خبری، تحلیلی و سیاسی سراغ مخاطبان می‌رفتند تا واکنش آنها نسبت به مسئله جنگ را پیگیری کنند. این کار با ساخت کلیپ‌ها و نماهنگ و وله ممکن شد.

وی افزود: پس از حمله رژیم صهیونیستی به سازمان حتی محیط کاری کانال آذری نیز تغییر کرد و این تغییرات در بخش‌های خبری و سیاسی نیز مشهود بود. در این زمان تلاش‌های مؤثری برای دریافت کلیپ و انعکاس نگاه مخاطبان و دیدگاه‌های آنان به موضوع جنگ تغییر یافت و همین نیز باعث تغییر نگرش مخاطبان و جذب بیشتر و افزایش مخاطبان شد.

کانال بالکان

 کاکایی در مورد کانال بالکان گفت: در کانال بالکان که منطقه اندکی دورتر از حوزه مجاور سرزمینی ایران است، اوضاع کمی متفاوت بود. کانال بالکان به طور ویژه به بخش‌های مختلف شبکه‌های اجتماعی توجه کرد. نگاه مخاطبان از جهت محکومیت تجاوز رژیم صهیونیستی، تأثیری بود که کانال بالکان بر آن حوزه گذاشته بود و این نشانگر تلاش‌های مؤثر کانال بالکان در فضای مجازی بود.

وی افزود: کانال بالکان در دوره اول یعنی قبل از تجاوز رژیم صهیونیستی به سازمان، جانمایی کنداکتور مبتنی بر رویدادها، بخش‌های خبری، تحلیلی و تفسیری، بخش‌های خبری، کلیپ‌ها و غیره بود. اما در بخش دوم پس از حمله رژیم صهیونیستی، در استودیویی که برای این منظور پیش‌بینی شده بود، جابجایی سریع عوامل، و پخش مجدد و سریع برنامه‌ها، باز هم شاهد رصد دقیق مخاطبان بودیم.

 کاکایی اضافه کرد: این را می‌توان در پلتفرم‌هایی مثل 'تیک تاک'، 'فیس‌بوک'، 'اینستاگرام' و 'تلگرام' مخاطبان دید که آمار قابل توجهی از افزایش دنبال‌کنندگان و بیشتر شدن مخاطبان بین دو تا دونیم برابر در این حوزه را شاهد بودیم. و این موضوع با استناد به میزان جمعیت منطقه بالکان قابل توجه است. برخی از کلیپ‌ها در تیک تاک بالای 500 هزار بازدید خورده است که این می‌تواند بستر بسیار خوبی برای کانال در آینده باشد و همچنین نوع نگاه مخاطبان و طرفداری که از ایران در آن ایام به عمل آمد همه نشانگر نگرش مثبتی از جهت حمایت و توجه مخاطبان به کانال بالکان است.

کانال اردو

 کاکایی در مورد کانال اردو گفت: کانال اردو شبکه سحر به دلیل جمعیت قابل توجه، محدوده پوشش جغرافیای این رسانه و همچنین نگاه ویژه‌ای که هند و پاکستان به ایران و جمهوری اسلامی دارند، ماهیت متفاوتی دارد. وی افزود: یکی از کار ویژه‌های کانال اردو در خلال جنگ دوازده روزه آن بود که با استفاده از کلیپ‌ها و ویدئوهای وایرال شده در شبکه‌های هند و پاکستان یک بخش نیم ساعته هر روز در کنداکتور جانمایی و پخش شد.

وی ادامه داد: این ویدئوها به واکنش‌های مربوط به قدرت پاسخگویی ایران و طنزهای جالب توجهی که در شبکه‌های اجتماعی اردوزبانان پرداخته شده است. چارچوب‌بندی این موارد در یک بخش ویژه و پخش از طریق کانال اردو به بخش دیدنی و پرطرفدار تبدیل شد.

کانال کردی

 کاکایی در مورد کانال کردی گفت: حوزه پوشش کانال کردی به مناطق کردنشین کشورهای عراق، ترکیه و سوریه و ایران و نیز کردهای سراسر جهان مربوط می‌شود که تا مسائل را از نزدیک دنبال می‌کنند و نگاه سحر کردی به این رویدادها و نیز وجود رسانه‌های رقیب در منطقه و کردستان عراق و ترکیه و نیز شبکه‌های معاند هم بسیار مهم است.

وی افزود: در مقطع اول که همان قبل از حمله رژیم صهیونیستی به سازمان بود بخش‌های مختلف خبری، تحلیلی و پوشش ویژه رویدادها اختصاص داشت. موضوع مهم ساخت کلیپ‌ها و نماهنگ‌های مختلفی بود که در این حوزه انجام شد.

کاکایی ادامه داد: در این مدت کانال کردی در 9 بخش خبری و تحلیلی و در فواصل کنداکتور به رویدادهای جنگ در دو گویش «کورمانجی» و «سورانی» پرداخت. از نکات بارز این پوشش، پربیننده شدن و با اصطلاح وایرال شدن «شدت پاسخ گویی ایران به تجاوزات رژیم صهیونیستی»، در شبکه های مجازی بود. 

شبکه سحر افغانستان

 کاکایی گفت: در کانال افغانستان شبکه سحر در قبل از حمله رژیم صهیونیستی به صدا و سیما و پس از آن توجه ویژه‌ای به چینش کنداکتور شد. وی افزود: این کانال پیش از حمله، با پوشش اخبار و تحلیل‌ها و استفاده از کارشناسان در داخل و در افغانستان نگاه ویژه‌ای به وقایع داشت.

وی افزود: پرداختن به موقع به تحولات جنگ، بازپخش وقایع روز برای مخاطبان و دنبال کنندگان شبکه های اجتماعی به خصوص اینستاگرام بیانگر ظرفیت بالای این کانال برای حوزه پوشش آن است. 

کاکایی تأکید کرد: روایتگری اخبار جنگ و تبیین تحولات بر اساس نگاه مخاطبان و کارکرد برنامه‌سازان بسیار مهم است. بازتاب همدلی ایرانیان، اتحاد اقوام و محکومیت رژیم صهیونیستی و آمریکا، تأثیرات اجتماعی و سیاسی قابل‌توجهی داشت. همچنین نقد عملکرد نهادهای بین‌المللی، بیانیه سازمان ملل و زوایای تحلیلی جنگ، برای مخاطب حائز اهمیت بوده است. امروزه مخاطب، علاوه بر تماشای اخبار، در جست‌وجوی کشف حقیقت است؛ همین امر باعث همراهی بیشتر میان مخاطب و کانال‌ها شد. تلاش مسئولانه همه عوامل شبکه سحر، از تولید تا پخش، از کانال‌ها تا مدیران، باعث شد که شبکه طبق رسالت ذاتی خود، ضمن پوشش مؤثر جنگ دوازده روزه، کنشگری فعال مخاطبان را نیز تقویت کند.