IRIB World Service

در جهانی که مرز میان اقتصاد و سیاست بیش از هر زمان دیگری در هم تنیده است، برنامه «شکاف اقتصادی» - Economic Divide - شبکه پرس تی وی، عرصه ای است برای بازخوانی نیروهای واقعی پشت پرده اعداد و شاخص ها.

به گزارش روابط عمومی معاونت برون مرزی رسانه ملی، برنامه«شکاف اقتصادی، مناسبات مالی و تجاری را نه پدیده ای صرفاً اقتصادی، بلکه صحنه ای از نبرد قدرت میان بلوک های جهانی تصویر می کند. از بحران در اروپا تا جنگ غزه و نبرد یوآن و دلار؛ «شکاف اقتصادی» هر هفته تصویری تازه از جهان نابرابر امروز ارائه می دهد؛ جهانی که در آن، ثروت، سیاست و رسانه در هم تنیده اند.

اقتصاد به مثابه میدان نبرد ژئوپولیتیک
یکی از نقاط تمایز «شکاف اقتصادی»، عبور از روایت های آماری و پرداختن به منطق ژئوپولیتیکی اقتصاد است. در قسمت هایی همچون «Europe losing economic dynamism» یا «SCO: Face of New World Order» تحلیلگران برنامه از افول تدریجی اروپا سخن می گویند؛ قاره ای که زمانی مرکز نوآوری صنعتی و مالی بود، اما امروز زیر سایه سیاست های آمریکا، بحران انرژی و جنگ اوکراین، توان رقابت خود را از دست داده است.

در گفت و گوی برنامه با کارشناسان بین المللی، افول تولید صنعتی، کاهش رشد سرمایه گذاری و افزایش وابستگی به واردات انرژی به عنوان نشانه هایی از زوال تدریجی «هژمونی اقتصادی غرب» مطرح می شود. این تحلیل ها نشان می دهند که در نظم اقتصادی کنونی، استقلال اقتصادی با استقلال سیاسی گره خورده است.

اقتصاد اسرائیل و هزینه جنگ
در یکی دیگر از قسمت های برنامه، تحت عنوان «Cost of genocide for Israeli economy» به بررسی پیامدهای اقتصادی جنگ در غزه برای رژیم اسرائیل پرداخته می شود. در این قسمت، آمارهای رسمی از کاهش سرمایه گذاری مستقیم خارجی، افت تولید صنعتی و خروج نیروی انسانی ماهر از سرزمین های اشغالی ارائه می شود.

تحلیلگران برنامه تأکید می کنند که جنگ نه تنها مشروعیت سیاسی اسرائیل را فرسوده، بلکه ستون های اقتصادی آن را نیز متزلزل کرده است؛ بخش فناوری، که زمانی موتور رشد این رژیم بود، به دلیل ناامنی و بی ثباتی سیاسی در حال پسرفت است.

از نگاه «شکاف اقتصادی»، این بحران، نمونه روشنی از «هزینه های پنهان خشونت» در اقتصادهای مدرن است؛ جایی که قدرت نظامی دیگر نمی تواند ضعف در مشروعیت و سرمایه گذاری را جبران کند.

افول غرب، برآمدن شرق
در روایت «شکاف اقتصادی»، جهان در حال گذار از نظم تک قطبی به نظم چندقطبی است. چین، هند، روسیه و مجموعه کشورهای جنوب جهانی در حال بازتعریف نقش خود در اقتصاد بین الملل اند.
برنامه در قسمت های متعددی به این دگرگونی اشاره می کند؛ از تصمیم چین برای کاهش وابستگی به دلار در مبادلات، تا افزایش تجارت در قالب بریکس و سازمان همکاری شانگهای.
در این چارچوب، «شکاف اقتصادی» با استناد به داده های واقعی تجارت جهانی، نشان می دهد که سهم اروپا از تولید ناخالص جهانی در دو دهه اخیر کاهش یافته، در حالی که سهم چین و هند رشد چشمگیری داشته است. این تغییر ساختاری، معنایی فراتر از جابه جایی اقتصادی دارد؛ نشانه ای است از انتقال قدرت و تغییر هندسه نظم جهانی.

تحلیل اجتماعی و پیامدهای طبقاتی
یکی از وجوه متمایز برنامه، تمرکز آن بر پیامدهای اجتماعی تصمیم های اقتصادی است. در قسمتی تحت عنوان «France’s Anti-Austerity Protests»، اعتراضات گسترده در خیابان های فرانسه به عنوان نشانه ای از شکست سیاست های ریاضتی تحلیل می شود.
برنامه توضیح می دهند که چگونه شکاف میان طبقات متوسط و ثروتمند، حاصل دهه ها سیاست گذاری نئولیبرال است و این نکته مطرح می شود که افزایش شاخص رشد اقتصادی در اروپا الزاماً به معنای بهبود وضعیت زندگی مردم نیست، زیرا توزیع ناعادلانه درآمد، ثروت را به دست اقلیت کوچکی متمرکز کرده است.
در این نگاه، اقتصاد از سطح شاخص های کلان به عرصه زندگی واقعی شهروندان بازمی گردد؛ همان نقطه ای که شکاف میان «قدرت اقتصادی» و «رفاه اجتماعی» بیش از هر زمان دیگری آشکار است.

روش تحلیلی برنامه: از داده تا روایت
این برنامه، داده را نقطه آغاز گفت و گو می داند، نه پایان آن. «شکاف اقتصادی» در هر قسمت، از یک نقطه آماری یا شاخص اقتصادی مانند تورم در اروپا، بدهی خارجی آمریکا، یا نوسان بهای انرژی در آسیا آغاز می کند، اما به سرعت از سطح کمی فراتر می رود و لایه های پنهان پشت این ارقام را می کاود. هدف، نه نمایش عدد، بلکه فهم قدرت است؛ قدرتی که در قالب سرمایه، بدهی یا سیاست مالی خود را پنهان می کند. این برنامه با بهره گیری از ترکیب گفت و گوهای تخصصی، مستندات تصویری و تحلیل تطبیقی، اقتصاد را به عرصه روایت های انسانی و سیاسی پیوند می زند.

در جهان امروز، هیچ شاخص اقتصادی را نمی توان بدون درک زمینه سیاسی آن توضیح داد. وقتی از رکود در آلمان سخن می گوییم، این تنها یک مسئله صنعتی نیست؛ بلکه بازتاب مستقیم وابستگی اروپا به سیاست های انرژی آمریکا است. یا هنگامی که از رشد اقتصادی چین صحبت می شود، مسئله صرفاً تولید ناخالص ملی نیست، بلکه دگرگونی در توازن قدرت جهانی است. «شکاف اقتصادی» این هم پوشانی میان بازار و سیاست را به دقت برجسته می کند و به جای ارائه تفسیرهای تک بعدی، مخاطب را با لایه های چندگانه واقعیت مواجه می سازد.

به علاوه، «شکاف اقتصادی» با دعوت از کارشناسانی از نقاط مختلف جهان از آمریکای لاتین تا خاورمیانه و آفریقا کوشیده است زوایای متکثر یک بحران را بازتاب دهد به طوری که در این برنامه، با رویکردی متفاوت نسبت به دیگر برنامه های مشابه، اظهارات کارشناسان بی‌پرده و بدون سانسور منعکس می شود.این رویکرد چندصدایی، هم به غنای تحلیلی برنامه افزوده و هم آن را از تک صدایی رسانه های جریان اصلی متمایز ساخته است.

در نهایت، می توان گفت روش تحلیلی «شکاف اقتصادی» بر سه پایه استوار است: داده، تفسیر و روایت. داده، ماده خام فهم است؛ تفسیر، جهت فکری و سیاسی تحلیل را تعیین می کند؛ و روایت، پیوند میان اقتصاد و انسان را برقرار می سازد. این سه گانه، چارچوبی فراهم کرده تا برنامه بتواند فراتر از «خبر اقتصادی»، به نوعی روزنامه نگاری تحلیلی جهانی تبدیل شود؛ رسانه ای که هدفش نه اطلاع رسانی صرف، بلکه آگاهی بخشی و برانگیختن اندیشه انتقادی است.