IRIB World Service

برنامه «کمپاس» کانال آذری شبکه سحر، راهنمایی است برای مخاطبی که در میان روایت های متضاد، به دنبال حقیقت می گردد. این جهت یابی را با زبان آذری انجام می دهد؛ تلاشی برای بازنمایی رویدادهای حساس منطقه، با زبانی بومی، اما نگاهی فراملی.

به گزارش روابط عمومی معاونت برون مرزی رسانه ملی، وقتی رسانه ای نام خود را «کمپاس» یا همان «قطب نما» می گذارد، می خواهد چیزی بیش از پخش خبر باشد؛ می خواهد راهنمایی باشد برای مخاطبی که در میان روایت های متضاد، به دنبال حقیقت می گردد. به بیانی دیگر، رسانه اگر همانند قطب نما، عمل نکند، چیزی جز پژواکی در برهوت اطلاعات نیست؛ این قطب نما نه تنها جهت را نشان می دهد، بلکه معنا و غایت را نیز تعیین می کند. کمپاس کانال آذری شبکه سحر، این جهت یابی را با زبان آذری انجام می دهد؛ تلاشی برای بازنمایی رویدادهای حساس منطقه، با زبانی بومی، اما نگاهی فراملی.

این برنامه در دنیایی پخش می شود که دیگر جنگ ها، صرفا نظامی نیستند. در این جهان، بازیگرانی مانند اسرائیل، آمریکا و حتی برخی همسایگان ایران، روایت را به مثابه سلاح به کار می برند. آنها تصویرسازی می کنند، واقعیت را قطعه قطعه و چینش می کنند و معنایی خاص را از دل واقعیت بیرون می کشند تا منافع خود را تامین کنند. در چنین صحنه ای، رسانه ای که فقط بازتاب دهنده خبر باشد، همان قدر بی اثر است که قطب نمایی که فقط شمال جغرافیایی را نشان دهد، نه جهت رفتن را.

پرتو بر تحولات پنهان

قفقاز جنوبی، در سال های اخیر به یکی از میدان های مهم ژئوپلیتیک بدل شده است. منطقه ای که روزگاری صرفا محل منازعات قومی یا مرزهای تاریخی تلقی می شد، اکنون به آوردگاه رقابت قدرت های جهانی، اتصال دهنده کریدورهای انرژی و حلقه ای حیاتی در زنجیره امنیت منطقه ای بدل شده است.

از جنگ 44 روزه قره باغ در سال 2020 گرفته تا تنش های تازه در محور «کریدور زنگزور»، از حضور نظامیان روس در ارمنستان تا تحرکات ناتو در مرزهای گرجستان و تمرین های نظامی مشترک با آذربایجان، همگی نشان می دهد که قفقاز جنوبی امروز دیگر یک پرونده بسته یا فراموش شده نیست؛ بلکه بخشی از رقابت باز جهانی برای ترسیم نظم جدید منطقه ای است.

در چنین بستر متلاطمی، نقش رسانه ها برای روایت این تحولات حیاتی تر از همیشه است و برنامه «کمپاس» از کانال آذری شبکه سحر با ورود به این عرصه، به سراغ موضوعاتی می رود که کمتر در رسانه های داخلی بازتاب یافته اند. این برنامه، با تمرکز بر تحولات ژئوپلیتیکی، منازعات مرزی و نقش قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای، توانسته چشم اندازی متفاوت ارائه دهد؛ چشم اندازی که نه صرفا بر پایه تیترهای رسمی یا تحلیل های سطحی، بلکه با رویکردی عمیق و منطقه محور شکل گرفته است.

صدایی که می خواهد شنیده شود

امروزه قدرت نه فقط در اسلحه و سیاست، بلکه در زبان و روایت ها جریان دارد، در چنین شرایطی پخش برنامه ای با مضامین کلان سیاسی و استراتژیک به زبان آذری، خود اقدامی بسیار مهم و هوشمندانه است. شبکه سحر با انتخاب زبان آذری به عنوان رسانه ای برای پوشش مسائل حساس و راهبردی، مرزهای رسانه ای جمهوری اسلامی ایران را فراتر از مرزهای زبان فارسی گسترش می دهد و در واقع پلی برقرار می کند میان فرهنگ ها و ملت های ترک زبان منطقه.

زبان آذری در این بستر، فقط وسیله ای برای انتقال اطلاعات نیست؛ بلکه کلیدی است برای ورود به دنیای ذهنی، فرهنگی و احساسی مخاطبان. زبان، همان قدر که کلمات را منتقل می کند، حامل ارزش ها، نگرش ها و چارچوب های فکری و دیدگاه های خاص به جهان است. به همین دلیل، برنامه «کمپاس» با بهره گیری از زبان مادری مخاطبان خود، زمینه شکل گیری گفتمان هایی را فراهم می آورد که ریشه در فرهنگ و هویت جمعی مخاطبان دارد.

علاوه بر این، «کمپاس» با پرداختن به موضوعات ژئوپلیتیکی حساس، مسائل هویتی و فرهنگی اقوام ترک زبان، توانسته هم صدای آنها باشد و هم پلی بین این مخاطبان و نگاه کلان سیاست خارجی ایران ایجاد کند. این کار به ویژه در شرایطی اهمیت پیدا می کند که منطقه قفقاز و آسیای میانه با تحولات سریعی مواجه است و ایران نیاز دارد نه فقط به عنوان یک قدرت منطقه ای، بلکه به عنوان عضوی از این فرهنگ ها و جوامع دیده شود.

کمپاس در میان موج های روایت سازی

در سال های اخیر، قفقاز جنوبی به یکی از کانون های مهم رقابت رسانه ای در منطقه تبدیل شده است. جمهوری آذربایجان، با افزایش سرمایه گذاری های گسترده در حوزه رسانه، تلاش کرده تا روایت های رسمی خود را با قدرت بیشتری به مخاطبان داخلی و خارجی منتقل کند. راه اندازی شبکه های دولتی مانند «آذ تی وی» (AzTV) و تقویت پلتفرم های دیجیتال و شبکه های اجتماعی، نشان دهنده استراتژی جمهوری آذربایجان برای افزایش نفوذ رسانه ای و روایت سازی است.

در چنین فضای رقابتی، برنامه «کمپاس» شبکه سحر، نه تنها باید به رقابت با رسانه های دولتی و جریان های رسانه ای جمهوری آذربایجان بپردازد، بلکه باید روایت های جایگزین و تحلیلی را به مخاطبان ارائه دهد که غالبا در رسانه های رسمی آن سوی مرز کمتر به آنها پرداخته می شود. این رقابت تنها در سطح پوشش خبری نیست؛ بلکه رقابتی در سطح روایت سازی است؛ روایت سازی ای که هویت، امنیت و منافع ملی را شکل می دهد.

در این زمینه، «کمپاس» با تکیه بر تحلیل های کارشناسانی که به ابعاد تاریخی، سیاسی و فرهنگی منطقه اشراف دارند، سعی می کند تصویر جامع تری از تحولات قفقاز جنوبی ارائه و جایگاه ایران را در این معادلات نشان دهد.