تصویب ممنوعیت حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان موجی از واکنش‌ها را برانگیخته است
بازتاب مقاومت حجاب باکو در سحر
-
بازتاب مقاومت حجاب باکو در سحر
یک روز پیش از آغاز سال تحصیلی در جمهوری آذربایجان، هیئت‌وزیران این کشور با تصویب مقرراتی، پوشیدن هرگونه پوشش خارج از لباس فرم مدارس را ممنوع کرد.
به گزارش روابط عمومی معاونت برون مرزی رسانه ملی، بر اساس این مصوبه، هر نوع پوشش خارج از چارچوب سکولار، نقض مقررات مدارس محسوب می‌شود و مسئولیت اجرای این قانون غیرانسانی بر عهده مدیران مدارس دولتی است. این مصوبه تنها دانش‌آموزان را شامل نمی‌شود، بلکه معلمان باحجاب را نیز دربرمی‌گیرد. در واکنش به این تصمیم، دانش‌آموزان و معلمان باحجاب و والدین آن‌ها مقاومت بی‌سابقه‌ای از خود نشان دادند؛ مقاومتی که به شکل‌گیری همبستگی چشمگیر هم‌کلاسی‌های غیرمحجبه و حتی دانش‌آموزان پسر با آنان انجامید. تلویزیون سحر آذری به‌عنوان رسانه‌ای اثرگذار در میان مخاطبان آذری و ترک منطقه، این بار موضوع حجاب را با ظرافت بیشتری دنبال کرده است.
مسلمانان جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۰۹ تجربه تلخی از ممنوعیت حجاب را پشت سر گذاشتند. در آن سال، اعتراضات گسترده‌ای در مخالفت با ممنوعیت حجاب شکل گرفت که با مداخله پلیس به خشونت کشیده شد. بازداشت‌ها و صدور احکام طولانی‌مدت زندان نیز بر پیچیدگی شرایط افزود. شماری از رهبران سیاسی و فعالانی که به حزب اسلام یا کانون‌های دینی منتسب بودند، به حبس‌های طولانی‌مدت محکوم شدند و به سلول‌های انفرادی انتقال یافتند؛ برخی از آنان نیز در زندان جان خود را از دست دادند.
مبارزه برای حفظ حق داشتن حجاب مدت‌ها ادامه یافت تا اینکه با کنار گذاشته شدن وزیر وقت آموزش و مسکوت ماندن موضوع، شرایط به حالت عادی بازگشت. این بار، والدین با درس گرفتن از تجربه تلخ گذشته، رویکرد متفاوتی در پیش گرفتند. دانش‌آموزان محجبه و والدین آن‌ها به‌جای برگزاری اعتراضات جمعی در میادین، تلاش کردند موضوع را در چارچوب مدرسه و دانش‌آموزان پیگیری کنند. آنان به‌جای فراهم کردن زمینه امنیتی شدن شرایط، از مدیران مدارس توضیح خواستند و پاسخ‌های دریافتی را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کردند. این شیوه پیگیری، افکار عمومی را نسبت به موضوع حساس کرد و آن را به یکی از تیترهای برجسته رسانه‌ها تبدیل کرد.
کنشگری هوشمندانه سحر آذری
تلویزیون سحر آذری به‌عنوان رسانه‌ای اثرگذار در میان مخاطبان آذری و ترک منطقه، این بار موضوع حجاب را با ظرافت بیشتری دنبال کرد. سحر آذری تلاش کرد به‌جای ورود مستقیم به موضوع، مطالب منتشرشده از سوی والدین و دانش‌آموزان در شبکه‌های اجتماعی را بازنشر کند و در جایگاه یک رسانه، بازتاب‌دهنده واقعیت‌های میدانی باشد.
در همین چارچوب، هزاران ویدئو منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی جمهوری آذربایجان، پس از دروازه‌بانی و رعایت اصول صحت‌سنجی، در دستور کار انتشار قرار گرفت.
از همان ابتدا، رسانه‌های دولتی جمهوری آذربایجان برای تحت تأثیر قرار دادن حرکت مردمی و مطالبات شهروندی دانش‌آموزان محجبه، تلاش کردند با برچسب‌زنی، حجاب را دارای منشأ عربی و فارسی معرفی کنند و ریشه اعتراضات را به خارج از کشور نسبت دهند. بااین‌حال، هوشیاری والدین و فعالان در جمهوری آذربایجان و ترکیه نه‌تنها مانع از تحت تأثیر قرار گرفتن اصل مطالبات شد، بلکه به تداوم پیگیری‌ها و گسترش اعتراضات نیز دامن زد.
تلویزیون سحر آذری با درک این تلاش‌ها برای نسبت دادن منشأ اعتراضات به خارج از کشور، راهبردی هوشمندانه در پیش گرفت؛ این شبکه با تمرکز بر بازتاب واقعیت‌های میدانی، مطالبات والدین و دانش‌آموزان را از طریق برنامه‌های خبری و شبکه‌های اجتماعی منعکس کرد.
سحر آذری با بازتاب آنچه در میدان و در بستر جامعه جریان داشت، به‌جای دامن زدن به روایت‌های بیرونی درباره منشأ اعتراضات، بر اصل مطالبات شهروندان تمرکز کرد؛ رویکردی که زمینه جلب‌توجه و اقبال مخاطبان را فراهم آورد. به‌نحوی‌که برخی از پست‌های سحر آذری در شبکه‌های اجتماعی میلیون‌ها بازدید داشته‌اند؛ بازدیدهایی که حاصل بازتدوین محتوا بر اساس طراحی رسانه‌ای منسجم در سطح معاونت بوده است.
بررسی ویژه موضوع ممنوعیت حجاب در «کمپاس»
سحر آذری در برنامه «کمپاس» که از ویژندهای تحلیل سیاسی و برنامه‌های اثرگذار در تاریخ این شبکه به شمار می‌رود، با دعوت از کارشناسان متعدد، موضوع ممنوعیت حجاب در جمهوری آذربایجان را از ابعاد مختلف بررسی کرد. ازجمله کارشناسان این برنامه، کوثر نقی‌یوا، بانوی آذربایجانی با سابقه تحصیل و تدریس با حجاب بود که با تأکید بر مسلمان بودن مردم جمهوری آذربایجان، ممنوعیت حجاب را در این کشور بی‌موضوع دانست و گفت یک مسلمان نمی‌تواند فرزند خود را خارج از چارچوب‌های اسلامی تربیت کند.
زرتشت علیزاده، شرق‌شناس، روشنفکر و کارشناس سرشناس آذربایجانی، نیز در برنامه‌ای دیگر اظهار کرد: دستکاری نظام‌مند ضد ارزش‌های اسلامی در کشورهای مسلمان کار صهیونیست‌هاست. او همچنین تأکید کرد که حکومت در ناگزیر کردن کودکان محجبه به انتخاب میان حجاب و تحصیل موفق نخواهد شد و مردم در برابر این سیاست مقاومت خواهند کرد
«میز ترکیه» و تجربه‌های مقاومت
در چندین قسمت از برنامه «میز ترکیه» که در استانبول ضبط می‌شود نیز تجربه‌های مقاومت در برابر ممنوعیت حجاب موردبررسی قرار گرفت و تجربه ترکیه از محدودیت‌های اعمال‌شده بر حجاب و روندی که این کشور در این زمینه پشت سر گذاشته بود، برای مخاطبان بازگو شد.
معرفی «بانوان موفق» ایران
سحر آذری در قالب طراحی رسانه‌ای دیگری، برنامه «بانوان موفق» را با هدف معرفی زنان موفق ایران روی آنتن برده است. این برنامه ۲۰ قسمتی، بانوان ایرانی را در سطوح بالای علمی، سیاسی و دیگر حوزه‌ها معرفی می‌کند. این برنامه در لایه‌های معنایی خود می‌کوشد مخاطبان خارجی و مخالفان حجاب را به این باور برساند که حجاب نه‌تنها مانعی برای موفقیت زنان نیست، بلکه بخشی از کمال زن مسلمان به شمار می‌رود.
